Esperanto/Gramática/Toda la Gramática en 1 segundo

Presejoj, kiu ne posedas la literojn ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ, povas anstataŭ ili uzi ch, gh, hh, jh, sh, u.

Observación: El uso del artículo es igual al de otras lenguas. Las personas para las que el uso del artículo les sea dificultoso, pueden en un primer tiempo evitarlos.

Artikolo nedifinita ne existas; ekzistas nur artikolo difinita (la), egala por cxiuj genroj, kasoj kaj nombroj.
Rimarko: La usado de la artikolo estas tia sama, kiel en la aliaj lingvoj. La personoj, por kiuj la uzado de la artikolo prezentas malfacilajxoj, povas en la unua tempo tute gxin ne uzi.

Las raíces que tienen la terminación o es el nominativo, el acusativo se forma añadiendo una n al nominativo. Los demás casos se forman con preposiciones: el genitivo con de (de), el dativo con al (a), el ablativo con kun (con) o con otras preposiciones, según el sentido.

La substantivoj estas formataj per aldono de o al la radiko. Por la formado de la pluralo oni aldonas la finiĝon j al la singularo. Kazoj ekzistas nur du: nominativo kaj akuzativo.
La radiko kun aldonita o estas la nominativo, la akuzativo aldonas n post la o. La ceteraj kazoj estas esprimataj per helpo de prepozicioj: la genitivo per (de), la dativo per (al), la instrumentalo aux ablativo per per, aŭ aliaj prepozicioj laŭ la senco.

El grado comparativo se forma, adjetivo con la palabra pli (más) y el superlativo con la palabra plej (el más). El "que" del comparativo se traduce por ol, y el "de" del superlativo por el.

La Adjektivoj estas formataj per aldono de a al la radiko. Kazoj kaj nombroj kiel ĉe substantivoj.
La komparativo estas farata per la vorto pli, la superlativo per plej. Post la komparativo la vorto “que” (France), “than” (Angle), “als” (Germane), “чѣмъ” (Ruse), “niż” (Pole) tradukiĝas per ol, kaj post la superlativo la vorto “de” (France) tradukiĝas per el.

A los adjetivos numerales cardinales se añade: la terminación a del adjetivo, para formar los numerales ordinales; obl para los múltiplos; on para los fraccionarios; op para los colectivos. Po antes de los cardinales forma los distributivos. Además todos pueden usarse como sustantivos o adverbios.

La bazaj numeraloj (ne deklinaciataj) estas: unu (1), du (2), tri (3), kvar (4), kvin (5), ses (6), sep (7), ok (8), naŭ (9), dek (10), cent (100), mil (1000). La dekoj kaj centoj estas formataj per simpla kunigo de la numeraloj.
Por la ordaj numeraloj oni aldonas la adjektivan finiĝon a; por la multiplikaj — la sufikson obl; por la frakciaj — on; por la kolektivaj — op; por la distribuaj — la vorton po. Krom tio povas esti uzataj numeraloj substantivaj kaj adverbaj.

La pronomoj personaj estas: mi, vi, li, ŝi, ĝi (por bestoj aŭ aĵoj), si, ni, ili, oni (senpersona plurala pronomo). Pronomoj posedaj estas formataj per aldono de la adjektiva finiĝo a. La deklinacio de la pronomoj estas kiel ĉe substantivoj.

El infinitivo termina en i, el pasado en is, el presente en as, el futuro en os, el condicional en us y el imperativo en u. Los participios activos, en ant el presente, en int el pasado y en ont el futuro. Los participios pasivos, en at el presente, en it el pasado y en ot el futuro. La voz pasiva se forma con el verbo esti (ser) y el participio pasivo del verbo que se conjuga. El "de" o el "por" del ablativo agente se traducen por de.

Verbo ne estas ŝanĝata laŭ personoj nek nombroj. La verbaj formoj estas la jenaj: La modo infinitiva akceptas la finigxon ~i, La tempo preterita ~is, la tempo prezenca ~as, la tempo futura ~os, la modo kondicionala ~us, la modo imperativa ~u. Participoj (kun senco adjektiva, kaj adverba): aktiva prezenca finiĝas per ant, la participo aktiva preterita ~int, la participo aktiva futura ~ont, la participo pasiva prezenca ~at, la participo pasiva preterita ~it, la participo pasiva futura ~ot. Ĉiuj formoj de la pasivo estas formataj per helpo de responda formo de la verbo est kaj prezenca aŭ preterita participo pasiva de la bezonata verbo, la prepozicio ĉe la pasivo estas de.

Adverboj estas formataj per aldono de e al la radiko. Gradoj de komparado estas la samaj kiel ĉe adjektivoj.

Ĉiuj prepozicioj per si mem postulas la nominativon.

Ĉiu vorto estas legata, kiel ĝi estas skribita. Ne estas neelparolataj literoj.

La akcento estas ĉiam sur la antaŭlasta silabo.

Vortoj kunmetitaj estas formataj per simpla kunigo de la vortoj (radikoj) (la ĉefa vorto staras en la fino); ili estas kune skribitaj kiel unu vorto, sed, en elementaj verkoj, disigitaj per streketoj (

Se en frazo estas alia nea vorto, la vorto ne estas forlasata.

En frazoj respondantaj al la demando “kien”, la vortoj ricevas la finiĝon de la akuzativo.

Ĉiu prepozicio havas en Esperanto difinitan kaj konstantan signifon, kiu fiksas ĝian uzon; sed se ni devas uzi ian prepozicion kaj la rekta senco ne montras al ni, kiun prepozicion ni devas preni, tiam ni uzas la prepozicion je, kiu ne havas memstaran signifon; La klareco neniel suferas pro tio, ĉar en ĉiuj lingvoj oni uzas en tiaj okazoj iun ajn prepozicion, se nur la uzado donis al ĝi sankcion; en la internacia lingvo ĉiam estas uzata en similaj okazoj nur la prepozicio je. Anstataŭ la prepozicio je oni povas ankaŭ uzi la akuzativon sen prepozicio, se oni timas nenian dusencaĵon.

La tiel nomataj vortoj “fremdaj”, t.e. tiuj, kiujn la plimulto de la lingvoj prenis el unu fremda fonto, estas uzataj en la lingvo internacia sen ŝanĝo, ricevante nur la ortografion kaj la gramatikajn finiĝojn de tiu ĉi lingvo. Tia estas la regulo koncerne la bazajn vortojn, sed ĉe diversaj vortoj de unu radiko estas pli bone uzi senŝanĝe nur la vorton bazan kaj formi la ceterajn derivaĵojn el tiu ĉi lasta laŭ la reguloj de la lingvo internacia.

La finiĝo o de substantivoj kaj la a de la artikolo povas esti iafoje forlasataj kaj anstataŭataj de apostrofo pro belsoneco.